Veliki Vezir Bajo Nenadić Mehmed-paša Sokolović

Veliki Vezir Bajo Nenadić Mehmed-paša Sokolović

Mehmed-paša Sokolović
Mehmed-paša Sokolović

Mehmed-paša Sokolović (1506 - 11. oktobar 1579.) je bio osmanlijski državnik.

Rođen je u Bosni u skromnoj pastirskoj srpskoj pravoslavnoj porodici u selu Sokolovići pored Rudog, kao Bajo Nenadić - zvani Bajica. Odveden je u ranoj mladosti u sklopu osmanlijskog harača "danak u krvi" (adžami-oglan) - carskog sistema u kojem su kršćanski dječaci služili kao vojnici janjičari u turskoj vojsci.

Ovi dječaci su prevođeni na islam i školovani, a zauzvrat su im nuđene velike mogućnosti da se ističu u okviru osmanlijskog carskog sistema. Bajo Nenadić je jedan od mnogih koji su tako napredovali u toku svoje karijere - postao je turski veliki vezir Mehmed-paša Sokolović. Sokolović po rodnom selu Sokolovići. Sokolović je denonim koji je izveden iz mjesta rođenja.

Njegov otac se zvao Dimitrije. Dimitrije je imao dva brata i sestru. Sestra se udala za starijeg brata Huseina-paše Boljanića. Međutim, detalji o njegovoj porodici i odnosi su sporni iz dva glavna razloga. Jedan je njegov odnos sa Makarijem Sokolovićem - tradicionalno identifikovan kao njegov brat, a danas neki historičari smatraju da mu je bio nećak ili daleki rođak. Druga stvar je njegov ujak. Prema nekim izvorima, njegov ujak je bio monah u manastiru Mileševa i imao je dva nećaka, Bajicu i Makarija (smatraju se braćom po ovom pogledu).

Drugi izvori navode da je njegov ujak prešao na islam u ranoj mladosti.

Osmanlijska ekspedicija je 1516. godine došla u Sokoloviće skupljajući dječake kao dio osmanlijskog "danka u krvi". Prema narodnim predanjima, Bajica je uzet iz kuće svoga oca - zbog poznate reputacije "vrlo nadarenog djeteta". Priča dalje kazuje da je njegov ujak neuspješno apelovao kod vlasti da ga puste - čak je nudio zlato za povratak djeteta.

Sa šest godina, Sokolović je odveden u osmanlijsku vojsku. Podvrgnut je pod oštru vojničku disciplinu u osmanlijskoj vojnoj akademiji u Istanbulu gdje je primio islam. Ovo je bila uobičajena praksa u osmanlijskoj vojsci u to doba. Nakon završavanja vojne akademije seli se u Bagdad 13. marta 1535. godine kako bi bio jedan od sedam graničnika carskog blagajnika Iskendera Čelebija.

Nakon Iskenderove smrti, Mehmed se vraća u Carigrad. Osim turskog, govorio je bosanski, srpski, hrvatski, perzijski, arapski, italijanski i latinski jezik.

Mehmed-paša Sokolović je zahvaljujući osmanlijskom carskom sistemu bio na raznim položajima kao zapovjednik carske garde (1543. - 1546.), kapudan paša (1546. - 1551.), beglerbeg Rumelije (1551. - 1555.), treći vezir (1555. - 1561.), drugi vezir (1561. - 1565.), a kao veliki vezir (1565. - 1579.) služio je za vrijeme tri sultana: Sulejmana Veličanstvenog, Selima II i Murata III. Ubijen je 1579. godine čime se završava njegova 15-godišnja vladavina kao "de facto" vladar Osmanlijskog carstva.

Kao vojnik briljirao je u Mohačkoj bici i prvoj opsadi Beča, gdje je bio veoma blizu sultanu Sulejmanu I. Nakon rata obavljao je razne dužnosti u carskom saraju. Godine 1543. bio je zapovjednik dvorske straže (kapidžibaša), 1551. godine postaje beglerbeg Rumelije sa sjedištem u Sofiji a 1546. godine nakon smrti kapudan paše Hajrudina Barbarose imenovan je za njegovog nasljednika. Kao kapudan paša učestvovao je u pomorskoj ekspediciji na Tripoli. Obavljajući pet godina ovu funkciju, Mehmed-paša je znatno ojačao arsenal pomorske flote.

Manastir Pećka patrijaršija
Manastir Pećka patrijaršija

Mehmed-paša je podizao brojne zadužbine i vakufe širom Carstva. U svome rodnom selu Sokolovićima kod Rudog izgradio je džamiju, a u Beogradu, na Kalemegdanu, česmu. Podigao je tri do pet mostova na prostoru Bosne i jedan na prostoru Crne Gore, a to su: ćuprija na Drini u Višegradu, Arslanagića most u Trebinju, Vezirov most u Podgorici u Podgorici, most na ušću Žepe u Drinu, i Kozju Ćupriju u Sarajevu. Od njih je svakako najpoznatija ćuprija na Drini, koja je tematska osnovica romana Na Drini ćuprija poznatog bosanskohercegovačkog pisca i nobelovca Ive Andrića.

Nema podataka da je Mehmed paša Sokolović gradio kršćanske objekte po Bosni, vjerovatno jer se o tom nije vodila evidencija. Međutim, ono što se sigurno zna da je Mehmed-paša, kao član vezirskog vijeća, uticao prilikom donošenja odluke osmanske države da se obnovi Pećka patrijaršija 1557, na čije je mjesto doveo svoga brata (ili bratovljeva sina) Makarija.

izvor: bs.wikipedia.org

Bošnjak Mehmed-paša Sokolović

U srpskoj historiografiji ovaj veliki Bošnjak je smatran bosanskim srbinom i to na osnovu posrednih izvora da je njegov brat bio Makarije Sokolović. Nadalje, srpska historiografija kreditira Mehmed-pašu Sokolovića da je navodno preveo u islam čitav svoj rodni kraj u gornjem Podrinju, te da je učestvovao u obnavljanju Pećke patrijaršije navodno zbog privrženosti svom 'porijeklu.' Kao što ćete vidjeti u daljem izdanju ovog članka, ovakve konstatacije srpskih historiografa ne samo da su nacionalno-romantičarske, nego su i historijski neutemeljene -- Historija Bošnjaka, Mustafa Imamović, str. 158-63. - poglavlje: Proces Prihvatanja Islama u Bosni

Turski vezir Mehmed paša Sokolović

Na današnji dan 1579. godine ubijen je Mehmed paša Sokolović, turski vezir porijeklom iz Bosne

Most Mehmed-paše Sokolovića Baje Nenadića u Višegradu, BiH
Most Mehmed-paše Sokolovića Baje Nenadića u Višegradu, BiH

Objavljeno: 11. okt 2015 | M. Salihović

Porijeklom Srbin iz Hercegovine Mehmed paša Sokolović rođen je u selu Sokolovići blizu gradića Rudo. Otac mu se zvao Dimitrije, ime majke nije poznato - pominju se imena Dobrina, Anđelija ili Marija.

Kao dječak školovao se u manastiru Mileševa. U "danku u krvi" odveden je u janjičare kada mu je bilo oko 15 godina. Školovan je u Jedrenskom saraju gdje ostaje 13 godina.

Učestvovao je u Mohačkoj bici 1526. i opsadi Beča 1529. Između 1533. i 1535. učestvuje u ratu protiv Perzije i opsadi Bagdada. 1545. godine postaje zapovjednik Osmanske flote a 1551. biva unaprijeđen u rumelijskog beglerbega. Iste godine kreće u pohod na Habzburšku monarhiju a već slijedeće osvaja Temišvar.

Pod njegovim uticajem 1557. izdat je berat kojim se dozvoljava obnova Pećke patrijaršije, i na patrijaršijski prijesto se postavlja Makarije Sokolović, njegov bliži srodnik.

Sultan Sulejman I Veličanstveni ga proglašava za Velikog vezira Porte 28. juna 1565. Godine 1566. sa sultanom kreće u novi pohod u Ugarsku. Opsjedaju utvrđeni grad Siget, međutim u noći između 5. i 6. septembra 1566, samo dan prije osvajanja grada, sultan Sulejman I iznenada umire. Plašeći se da će njegova smrt negativno uticati na moral vojske Sokolović je prikriva sve do 24. septembra kada je u Beogradu proglašen nasljednik, Selim II.

Novi sultan se pokazao kao prilično nesposoban vladar i doslovno je sve poslove u carstvu prepuštao Sokoloviću, kao velikom veziru, tako da je ovaj imao praktično neograničenu moć. Selim II umire 12. decembra 1574. i na prijestol dolazi njegov sin Murat III koji se još manje interesovao za vođenje državnih poslova ali za razliku od oca nije imao velikog povjerenja u Sokolovića čija moć polako počinje da opada iako je ostao na svom položaju Velikog vezira. Uveče u Carigradu 11. oktobra 1579. Sokolovića u atentatu ubija izvjesni sumanuti derviš.

Mehmed paša Sokolović je sahranjen u Istanbulu, u turbetu pored Ejup džamije. Turbe je projektovao arhitekta Sinan.

Podigao je nekoliko mostova na prostoru Bosne i jedan na prostoru Crne Gore, a to su: ćuprija na Drini u Višegradu, Arslanagića most u Trebinju, Vezirov most u Podgorici, most na ušću Žepe u Drinu, i Kozju Ćupriju u Sarajevu.

izvor: novi.ba-36221

Pretraga: 5973 - Veliki Vezir Bajo Nenadić Mehmed-paša Sokolović
Trajni link: http://sanela.info/blog/stolac_bola/?p=5973