Islamski Kalifat (period islamskog kalifata) trajao je od 750. godine do 1517. godine, skoro 800 godine sa prekidima. Pojam se uglavnom odnosi na Islamsko Zlatno Doba u kojem se kalifat protezao od Španije do Kine i Rusije. Dvije dinastije vladara su vladale kalifatom: Emevije i Abasidi. Kalifatom je vladalo ukupno 54 kalifa. Kalifat je u potpunosti zauzimao drevnu Mezopotamiju, koja je jedna od najvažnijih područja istorije. Mnoge stare civilizacije su se tu razvile, kao npr. Sumer, Babilon, Asirija, Akad... itd. Neki od najranijih primjera pisanja u svijetu su pronađeni u ovoj regiji, a tu su nastali i prvi ljudski gradovi. Zato Mezopotamiju zovu kolijevka civilizacije...

Abasidska Dinastija tokom 850. godine

Dvije najveće dinastije kalifa (halif, dinastija - bukvalno: vladar svih muslimana) vladale su tokom perioda od 800 godina i ostavile značajan uticaj u našoj istoriji - pa ipak se uporno zanemaruju u udžbenicima i malo ko danas može reći nešto o tim dinastijama. Na višim nivoima, pak, cijelo vrijeme se pažljivo proučava uprava i organizacija Kalifata i bezbroj je stvari koje su trajno izmjenjene u današnjim društvima upravo po ugledu na Kalifat. Kalifat je zemlja koja je prva postavila organizovanu vojnu flotu, ličnu gardu, obavještajne službe kao dio armije i stroge vojne države.

Danas se tvrdi kako se organizacija modernih državava zasniva na bizantskim principima a namjerno se propušta navesti fakat da su ti famozni bizantski principi doslovno zasnovani na principima organizacije u Kalifatu. Prva pošta kakvu imamo danas, prvo sudstvo... i bezbroj drugih sitnih detalja koji sežu duboko u svakodnevicu kakvi su recimo čekovne knjižice, jamstvo i ATM način plaćanja...

Kalifat je osnovao prorok Muhamed i nakon njegove smrti za vladare tih prostora izabrani su Pravedne Halife (Hulefau-rašidun). Redom su to bili:

• Ebu-Bekr
• Omer ibn el-Hattab
• Osman ibn Affan
• Alija ibn Ebu-Talib

Prorok Muhamed bio je potomak prastarog arapskog plemena Kureiš. Kureiš pleme pripada ogranku arapa Adnanija. Pleme je nastanjivalo područje u i oko grada Mekke u Saudijskoj Arabiji - pa su ujedno određeni kao čuvari svetoga hrama Kabe za koji se smatra da je najstariji hram ikad podignut na zemlji.

Porijeklo plemena Kureiš, po predanju, veže se za prvog patrijarha monoteističke vjere Abrahama (Ibrahima). Smatra se da su Kureiši direktni potomci njegovog sina Jišmaela (Ismail). Pripadnik ovog plemena bio je, dakle, i posljednji prorok na zemlji Muhamed. Njegov predak u jedanaestom koljenu zvao se Kureiš (Fihr) pa je po njemu tako nazvano cijelo pleme.

Peti kalif po redu, Muavija, je samovoljno, protiv prorokove oporuke, uveo nasljedno određivanje kalifa i idućih 90 godina vladala je njegova dinastija Emevija. Emevije su vladali 90 godina i proširili su Kalifat ratnim osvajanjima. Pa ipak su poznati po tome da su svugdje uključivali druge narode i rase i u upravu i u vojnu vlast. Dok im se prigovara, na jednoj strani, da su vjeru širili mačem, na drugoj strani im se prigovara da su sobom dovodili druge u zemlje gdje su osvajali. Tako im se prigovara da su doveli Mure, Kale i Hitano u Španiju, Cigane u Evropu, te da su Jevrejima dali previše vlasti... itd... Istovremeno, stalno govorimo o drugim vjerama i rasama u Kalifatu koje su eto, nekako, Emevije propustile mačem prevesti na islam...

Abbasidi su u srodstvu sa prorokom Muhamedom. Pod izgovorom te krvne veze svrgnuli su Emevije sa vlasti i zauzeli prijesto tokom 750-e godine. Abbasidi su većinom bili orijentirani na unutarnje probleme imperije, i ratovi za proširivanje carstva su tada prestali. Carstvo je bilo veliko bilo je preskupo kontrolisati svu teritoriju ondašnjim sredstvima pa su Abbasidi pribjegli regionalnim upravama. Uskoro su se ti lokalni vladari osilili i zahtijevali da i njihove titule budu nasljedne. Već u 11. vijeku Mahmud od Ghazne se jednostavno proglasio Sultanom (svoje male teritorije) odbijajući na taj način bilo kakvu vezu sa Abbasidima...

Zavist, vlast, strah od rivala i nered su zavladali i zadnji Abbasid, Al-Mustasim, potomak Poslanikove loze ubijen je 1258. godine. Ubio ga je Hulagu Khan nakon osvajanja Bagdada. Međutim, vladavina Abasida se nastavila i iako su izgubili stvarnu vlast nad zemljom, sve do halife Selima smatrali su se vladarima, prvenstveno u vjerskim pitanjima. Do kraja svoje dinastije djelovali su iz Egipta (1261. - 1517.) pod vlašću Memluka...

U vrijeme abasidske vladavine, u 9. vijeku osnovana je snažna memlučka vojska, ogromna i plaćenička vojska odgovorna isključivo Abasidima. Cilj takve vojske je bio podržavanje Abasida i njihovo održavanje na vlasti. Vojsku su sačinjavali većinom Turci, ali i nešto Slavena i Barbara. Iako su omogućili dinastiji Abasida da riješe unutrašnje i vanjske probleme Memluci su bili dvosjekli nož koji se okrenuo protiv Abasida. Memluci su se osilili, svrgnuli sa vlasti Abaside i osnovali surovo Osmansko carstvo koje više niko nije mogao zaustaviti...

Abasidska dinastija nje samo pokvarila prorokov koncept Kalifata - svojom netrpeljivošću prema Emevijama i njihovim pristalicama prouzrokovali su raskol manjeg dijela muslimana i osnivanjem nezavisne države Šita u sjevernoj Africi 801. godine. Od tada postoje dvije vrste muslimana Suniti (ogromna većina) i Šiti (ortodoksnija, tvrda linija islama koja ne priznaje posebnost proroka Muhameda)...

Abasidi, pored navedenih zamjerki, uživaju veliko poštivanje među muslimanima jer nisu ratovali, vladali su prilično umjereno i podržavali su nauku i razvoj. U doba vladavine Abasida hilafet je dobio internacionalni karakter, pružen je doprinos prevođenju knjiga sa drugih jezika, prvenstveno grčkog... Zahvaljujući upravo Abasidima, islamski učenjaci su uspjeli skloniti i sačuvati od uništenja mnoga vrijedna djela iz prošlosti. Da nije bilo tako, mi danas vjerovatno ne bismo znali za genije poput Platona i Aristotela...

Iz Abasidskog period poznati su mnogi učenjaci koji su postavili osnove modernim disciplinama. Proučavali su ljudsku anatomiju i uzroke bolesti, kao Ibn Sina... Bavili su se astronomijom, razvijali algebru... Doprinijeli su i na drugim poljima nauke, između ostalog i napravili jedan od prvih, ako ne i prvi globus... i mnogo drugih zanimljivih igrački...

Najzanimljiviji od abasidskih kalifa danas, na zapadu je, Kalif Harun al-Rašid (786. - 809.) - za kojeg se smatra da je opisan u famoznoj zbirci Hiljadu i jedna noć (The Arabian Nights), pogotovo u Šeherzadi i zbirkama Zlatna Polja (The Meadows of Gold).

Iz tog perioda su i priče o simpatičnom učenjaku Bahlul Dana, omiljene na islamskim sjatovima.  Bohlool je stvarna ličnost iz predanja. Rođen je u gradu Kufa i njegovo pravo ime bilo je Wahab bin Amr. Bio je učenik Šestog Imama: Jafar Sadiq i Sedmog Imama: Musa Kadhim kojem je bio nerazdvojni kompanion. Bahlool potiče iz bogate porodice i radio je mnoge cijenjene poslove, bavio se pravom ali je najradije putovao i čitao stare knjige. Ali nije sve bilo kao u bajkama iz 1001 noći. Kad je Musa Kadhim alayhi salaam, sa svojim učenicima postao prijetnja Harunovom lagodnom životu i ugledu, a i njegovom opstanku na vlasti, kalif je naredio da se uhapse i zatvore. Imam je zatvoren u tamnicu a studenti su se spasili glumeći da su nenormalni ili su pribjegli dobrovoljnom progonstvu iz Harunove blizine...